Senem Gülpınar'ın yazı defteri

Hayata, insana ve arada kalanlara dair.

Gündelik hayatın içinden geçen düşünceler, hatıralar ve kendimize sorduğumuz sorular. Biraz durmak, biraz hissetmek, birlikte düşünmek için.

Yazıları keşfet
Öne çıkan yazı

Son Yazılar

Bütün yazılar
Kendine Dair

Tolstoy’un Bisikleti

Öğrenmenin yaşı yoktur. Tolstoy’un bisikletinden öğretmenliğe, merakımızı ve yeniden başlama cesaretimizi korumak üzerine.

Kendine Dair··2 dk okuma
Hayatın İçinden

Efsunlu Kelimeler

Bir söz, söylendiği yerde kalmaz; bir kalbe dokunur, bir hatıraya karışır. Güzel kelimelerin günümüze bıraktığı aydınlık üzerine.

Hayatın İçinden··2 dk okuma
İnsan ve İlişkiler

Ayrık Otu

Hayatımızın bahçıvanı olmak, bizi besleyen dostlara yer açmak ve ayrık otlarını kökünden sökmek üzerine.

İnsan ve İlişkiler··2 dk okuma
Senem Gülpınar’ın mürdüm tonlu siyah beyaz portresi
Yazıların ardındaki kişi

Merhaba, ben Senem.

Hayatın içinden küçük ayrıntılara, insan ilişkilerine ve hatırladıklarımıza açılan bir yazı defteri. Yazılarda buluşmak, birlikte durup düşünmek için.

Biraz daha yakından
Kelimelerin arka bahçesi

Edebiyat Sözlüğü

Bir sözcükten, başka bir anlama.
Okurken karşımıza çıkan kavramlara, kısa açıklamalar ve seçilmiş örneklerle bir rehber.

Arama, seçili harften bağımsız olarak 542 terimin tamamında yapılır.

542 terim · Bir terime dokunarak açıklamasını okuyun.

AbartmaSöz sanatları
Diğer adı: Mübalağa

Bir durumu veya özelliği etkisini artırmak için olağan sınırlarının ötesinde anlatma.

Absürt tiyatroTiyatro

İletişimsizlik ve anlamsızlık deneyimini alışılmış olay örgüsünü bozarak sahneleyen tiyatro anlayışı.

Açıklayıcı anlatımAnlatı

Bir konu hakkında bilgi vermeyi ve anlaşılmayı önceleyen anlatım biçimi.

Açık heceŞiir

Ünlüyle biten hece; aruzda genel olarak kısa değerle değerlendirilir.

Açık istiareSöz sanatları

Benzetmenin yalnızca kendisine benzetilen unsurunu söyleyerek yapılan istiare.

Açık mektupTürler

Belirli bir muhataba seslenirken geniş bir okur kitlesine de sunulan mektup.

Açık sonAnlatı

Temel soruların veya olay sonuçlarının bir bölümünü okurun yorumuna bırakan bitiş.

Ad aktarmasıSöz sanatları
Diğer adı: Mecazımürsel, metonimi

Bir kavramın yerine onunla benzerlik dışındaki bir ilişkiyle bağlantılı başka bir kavramı kullanma.

AforizmaTürler
Diğer adı: Özdeyiş, vecize

Bir düşünceyi kısa, yoğun ve akılda kalıcı bir cümleyle dile getiren söz.

Bir örnek

Bazen en uzun yol, kendimize döndüğümüz yoldur.

AğıtGelenekler

Ölüm, felaket veya ayrılık gibi kayıplar karşısındaki acıyı dile getiren sözlü ya da yazılı ürün.

AhenkŞiir

Bir metinde ses, ritim ve tekrarların oluşturduğu işitsel uyum.

Aile romanıTürler

Bir ailenin ilişkileri ve zaman içindeki değişimi çevresinde kurulan roman.

AkisSöz sanatları
Diğer adı: Aks

Sözcük veya söz gruplarının yerlerini ters çevirerek yeni bir ifade oluşturma.

AkrostişŞiir

Dizelerin baş harfleri yukarıdan aşağıya okunduğunda bir ad veya söz oluşturan şiir düzeni.

AlegoriSöz sanatları

Kişi, olay ve nesnelerin, anlatı boyunca başka bir düşünce düzenini temsil ettiği kurgu.

Bir örnek

Bütün kapıları kilitli bir şehir, baskıcı bir düzeni temsil edebilir.

Alımlama estetiğiKuram ve akımlar

Eserin anlamının oluşumunda okurun ve tarihsel okuma koşullarının rolünü inceleyen yaklaşım.

AlıntıAnlatı

Başka bir metindeki sözleri, kaynağıyla ilişkisi korunarak kendi metnine aktarma.

AliterasyonŞiir

Yakın sözcüklerde aynı ya da benzer ünsüzlerin yinelenmesiyle oluşan ses uyumu.

Bir örnek

Sessiz sokaklarda sarı sabahlar söndü.

AlkışGelenekler

Halk kültüründe iyi dilek ve dua bildiren kalıplaşmış söz.

Alternatif tarihTürler

Tarihteki bir olayın farklı sonuçlandığı varsayımıyla başka bir tarih akışı kuran anlatı.

AnadiplosisSöz sanatları

Bir bölümün sonundaki sözü sonraki bölümün başında yineleyerek anlatımı bağlama.

AnaforaSöz sanatları

Ardışık cümle veya dizelerin başında aynı sözün tekrarlanması.

AnagnorisisTiyatro

Bir oyun veya anlatı kişisinin, belirleyici bir gerçeği tanıdığı keşif anı.

Anahtarlı romanTürler

Gerçek kişileri kurmaca adlar altında, okurun çözebileceği ilişkilerle sunan roman.

AnakronizmAnlatı

Bir öğenin ait olduğu dönem dışında gösterilmesi; bilinçli kurgu tercihi veya tarihsel yanılgı olabilir.

AnapestŞiir

İki kısa ve bir uzun ya da iki vurgusuz ve bir vurgulu birimle kurulan ritim ayağı.

Ana düşünceAnlatı
Diğer adı: Ana fikir

Bir metnin bütünüyle okura iletmek istediği temel düşünce.

Bir örnek

Dostluğun emek istediğini savunan bir yazının ana düşüncesi bu yargıdır.

Ana olayAnlatı

Anlatının temel çatışmasını ve gelişimini taşıyan olay.

AnekdotTürler

Bir kişi veya konuya ilişkin kısa, dikkat çekici olay anlatısı.

AnıTürler
Diğer adı: Hatıra

Yazarın geçmişte yaşadığı ya da tanık olduğu olayları sonradan anlattığı yazı türü.

Bir örnek

Yıllar sonra kaleme alınan bir okul günü anlatısı.

AnlatıbilimKuram ve akımlar

Anlatıların yapısını, zamanını, sesini ve aktarım düzenlerini inceleyen alan.

AnlatıcıAnlatı

Kurmaca bir metinde olayları okura aktaran ses; yazarla aynı kişi olmak zorunda değildir.

Bir örnek

Bir öyküyü, yaşadıklarını hatırlayan çocuk anlatabilir.

Anlatısal duraklamaAnlatı

Olayların ilerlemesi dururken betimleme veya açıklamanın sürmesi.

Anlatı katmanıAnlatı

Bir metinde anlatma eyleminin yer aldığı düzey; iç hikâyeler yeni katmanlar oluşturabilir.

Anlatı mesafesiAnlatı

Anlatıcının olaylara ve kişilere yakınlığının ya da uzaklığının metinde oluşturduğu etki.

Anlatı şiiriŞiir

Bir olay dizisini veya hikâyeyi şiirsel biçimde aktaran şiir.

Anlatma tekniğiAnlatı

Olayları ve kişileri anlatıcının açıklamaları aracılığıyla okura aktarma yolu.

Anlatma zamanıAnlatı

Anlatıcının olayları aktardığı zamanın, anlatılan olaylara göre konumu.

Anonim edebiyatGelenekler

İlk üreticisi bilinmeyen, ortak aktarımla yaşayan edebî ürünlerin alanı.

AntagonistAnlatı

Başkişinin amaçlarına karşı çıkan veya temel çatışmayı taşıyan karşı güç.

AntikahramanAnlatı

Geleneksel kahramanlık özelliklerinden uzaklığıyla öne çıkan merkezî kurmaca kişi.

AntolojiMetin ve yayın

Belirli bir ölçüte göre seçilmiş edebî metinleri bir araya getiren eser.

ApartTiyatro

Bir kişinin sahnedeki diğer kişilerin duymadığı varsayılan, izleyiciye yönelttiği kısa söz.

ApostrofSöz sanatları

Orada bulunmayan bir kişiye, soyut kavrama veya cansız varlığa seslenme.

ArketipKuram ve akımlar

Farklı anlatılarda ve kültürlerde yeniden beliren temel kişi, imge veya olay örüntüsü.

Arketip eleştirisiKuram ve akımlar

Metinlerdeki tekrarlayan temel imgeleri, anlatı kalıplarını ve kültürel örüntüleri inceleyen yaklaşım.

AruzŞiir

Hecelerin uzunluk ve kısalık değerlerinin belirli kalıplarla sıralanmasına dayanan ölçü sistemi.

AsindetonSöz sanatları

Birbiriyle ilişkili sözcük veya cümleleri bağlaç kullanmadan sıralama.

Askı muammaGelenekler

Çözümü ödülle ilişkilendirilen, geleneksel kahvehane ortamında asılan şiirli bilmece.

AsonansŞiir

Yakın sözcüklerde aynı ünlülerin yinelenmesiyle sağlanan ses uyumu.

Bir örnek

Uzak akşamlar ağır ağır aralanır.

ÂşıkGelenekler

Saz eşliğinde veya saz olmadan halk şiiri söyleyen geleneksel şair.

AtasözüGelenekler

Toplumsal deneyimi kısa ve kalıplaşmış bir yargıyla aktaran geleneksel söz.

AtışmaGelenekler

Âşıkların belirli kurallar içinde karşılıklı şiir söyleyerek yarışması.

AtmosferAnlatı

Mekân, ses, ayrıntı ve söyleyişin birlikte oluşturduğu genel duygu ortamı.

AyakGelenekler

Âşık şiirinde uyak düzenini yönlendiren ses veya söz kalıbı.

Bade içmeGelenekler

Âşıklık geleneğinde şiir yeteneği veya aşkın, düşte sunulan içecekle kazanıldığını anlatan motif.

BahariyeGelenekler

Bahar mevsimini ve doğanın canlanışını işleyen şiir veya kaside bölümü.

BahîrŞiir

Aruz ölçüsünde benzer kalıpların bir araya geldiği ölçü ailesi.

Bakış açısıAnlatı

Anlatının kim tarafından, hangi bilgi ve algı sınırları içinde aktarıldığını belirleyen konum.

Bir örnek

Yalnızca gördüklerini bilen bir tanıkla, herkesi bilen bir anlatıcı farklı bakış açıları kurar.

BaladŞiir

Geleneksel olarak olay anlatan, çoğu kez tekrarlara ve şarkı ritmine dayanan şiir.

BaşkişiAnlatı

Bir anlatının temel gelişiminin çevresinde kurulduğu merkezî kişi.

BayramiyeGelenekler

Bayramı ve bayram sevincini konu alan şiir.

Beklenmedik sonAnlatı

Önceki olayların anlamını değiştiren veya okurun beklentisini tersine çeviren bitiş.

BelagatKuram ve akımlar

Sözü bağlama uygun, etkili ve güzel biçimde söylemenin ilkelerini inceleyen geleneksel alan.

Belgesel romanTürler

Belgeler ve araştırma bulgularını romanın anlatım olanaklarıyla birleştiren eser.

BentŞiir

Şiirin birden çok dizeden oluşan, kendi içinde bütünlük taşıyan bölümü.

BenzetmeSöz sanatları
Diğer adı: Teşbih

Aralarında ortak özellik bulunan iki varlık ya da kavramı karşılaştırarak anlatma sanatı.

Bir örnek

Düşünceleri, rüzgârdaki yapraklar gibi savruluyordu.

BetimlemeAnlatı

Bir varlığın, yerin veya durumun özelliklerini okurun zihninde canlandıracak biçimde anlatma.

Betimleyici durakAnlatı

Olay akışının çevre veya kişi betimlemesi için yavaşladığı ya da durduğu bölüm.

BeyitŞiir

İki dizeden oluşan nazım birimi.

Bir örnek

Bir şiirin birbiriyle bağlantılı iki dizesi bir beyit oluşturabilir.

BeytülgazelGelenekler

Bir gazelin en başarılı kabul edilen beyti.

BeytülkasidGelenekler

Bir kasidenin en başarılı kabul edilen beyti.

BiçimcilikKuram ve akımlar

Edebî eserin dilsel ve yapısal özelliklerini incelemenin merkezine alan yaklaşım.

BildungsromanTürler

Bir kişinin çocukluktan yetişkinliğe uzanan gelişim ve kimlik arayışını izleyen roman.

BilimkurguTürler

Bilimsel veya teknolojik varsayımların insan ve toplum üzerindeki sonuçlarını kurmacayla araştıran tür.

Bilinç akışıAnlatı

Karakterin zihninden geçenleri, çağrışım ve düşünce sıçramalarıyla aktaran anlatım tekniği.

Bir örnek

Bir sesin, çocukluğu ve yarım kalmış bir konuşmayı peş peşe hatırlatması.

BilmeceGelenekler

Bir varlığı dolaylı ipuçlarıyla anlatarak dinleyiciden onu bulmasını isteyen sözlü ürün.

Birinci kişi anlatımıAnlatı

Olayların ben veya biz konumundaki bir sesle aktarılması.

BiyografiTürler

Bir kişinin hayatını araştırma ve belgeye dayalı olarak anlatan yazı türü.

Blank verseŞiir

İngiliz şiirinde düzenli ölçüyle yazılan, uyaksız nazım.

Buluntu şiirŞiir

Başka bağlamlarda bulunan metin parçalarını seçip düzenleyerek oluşturulan şiir.

Büyülü gerçekçilikKuram ve akımlar

Olağanüstü olayları gündelik hayatın doğal bir parçası gibi sunan anlatım yaklaşımı.

Casus romanıTürler

Gizli görevler, istihbarat ve devletler arası mücadeleler üzerine kurulan roman.

CinasSöz sanatları

Sesleri veya yazılışları aynı ya da yakın, anlamları farklı sözlerle oyun kurma.

Cinaslı uyakŞiir

Yazılışı ya da söylenişi aynı, anlamları farklı sözcüklerle kurulan uyak.

CönkGelenekler

Halk şiirlerinin ve çeşitli notların kaydedildiği, çoğunlukla uzunlamasına açılan yazma defter.

Çapraz uyakŞiir

Dört dizenin birinciyle üçüncü, ikinciyle dördüncü dizesinin uyaklanması; abab düzeni.

ÇatışmaAnlatı

Kişilerin, isteklerin ya da değerlerin karşı karşıya gelmesiyle anlatıda doğan gerilim.

Bir örnek

Gitmek isteyen bir karakterin, kalması gerektiğini düşünmesi.

Çerçeve anlatıAnlatı

Bir ana anlatının, içinde başka anlatıların aktarılmasına ortam oluşturduğu yapı.

Çerçeve öyküTürler

İçinde başka öykülerin anlatılmasına zemin oluşturan dış öykü.

ÇeviriMetin ve yayın

Bir metni başka bir dilde yeniden ifade etme çalışması.

Çizgi romanTürler

Olayları ardışık görsel kareler ve gerektiğinde sözlü anlatımla aktaran tür.

Çocuk edebiyatıTürler

Çocuk okurun gelişim ve ilgi alanlarını gözeten edebî eserler alanı.

Çoğul anlatıcıAnlatı

Aynı eserde anlatma görevini birden fazla sesin üstlenmesi.

Çok seslilikAnlatı

Bir eserde farklı bilinç ve değerlerin, tek bir yargıya bütünüyle indirgenmeden duyulması.

ÇözümAnlatı

Anlatının temel gerilimlerinin sonuçlandığı veya yeni bir duruma ulaştığı bölüm.

DadaizmKuram ve akımlar

Yerleşik sanat ve anlam düzenlerine rastlantı, oyun ve karşı çıkışla yaklaşan öncü hareket.

DaktilŞiir

Bir uzun ve iki kısa ya da bir vurgulu ve iki vurgusuz birimle kurulan ritim ayağı.

Dedektif romanıTürler

Bir araştırmacının suçun failini ve işlenişini ortaya çıkarmasını merkeze alan roman.

Dedim-dediGelenekler

Karşılıklı konuşmanın aynı şiirde soru ve yanıtlarla verildiği halk şiiri söyleyiş düzeni.

DekorumKuram ve akımlar

Üslubun konuya, kişiye, türe ve duruma uygun olması ilkesi.

DemeGelenekler

Alevi-Bektaşi halk şiirinde dinî ve tasavvufi içerikli ezgili söyleyişlere verilen ad.

DenemeTürler

Yazarın bir konu üzerine kişisel düşüncelerini, kesin bir sonuca varma zorunluluğu olmadan geliştirdiği yazı türü.

Bir örnek

Bir fincan çaydan yola çıkarak beklemeyi düşünmek.

Deneysel romanTürler

Yerleşik roman yapısını ve anlatım alışkanlıklarını yeni biçim denemeleriyle sorgulayan roman.

DerlemeGelenekler

Sözlü ürünleri veya dağınık metinleri belirli bir amaçla toplayıp kayda geçirme çalışması.

DestanGelenekler

Bir topluluğun büyük olaylarını anlatan uzun anlatı; âşık şiirinde uzun koşma biçimi için de kullanılır.

DevriyeGelenekler

Tasavvufi düşüncedeki varlığın dolaşımını ve manevi yolculuğu konu alan şiir.

DeyimGelenekler

Sözcükleri birlikte özel bir anlam kazanan, çoğunlukla mecazlı ve kalıplaşmış söz öbeği.

DeyişGelenekler

Halk edebiyatında söyleyiş veya şiir anlamında kullanılan; Alevi-Bektaşi geleneğinde özel ağırlığı olan ad.

Dış çatışmaAnlatı

Bir kişinin başka kişilerle, toplumla, doğayla veya dış koşullarla karşı karşıya gelmesi.

Dış odaklanmaAnlatı

Kişilerin iç düşünceleri açıklanmadan dışarıdan gözlenebilen davranışların aktarılması.

Didaktik şiirŞiir

Bir düşünceyi veya bilgiyi öğretme amacının öne çıktığı şiir.

Dijital edebiyatTürler

Dijital ortamın bağlantı, etkileşim veya hesaplama olanaklarıyla kurulan edebî üretim.

Dinamik karakterAnlatı

Anlatı boyunca belirgin bir iç değişim geçiren kişi.

DipnotMetin ve yayın

Ana metne bağlı açıklama veya kaynak bilgisinin sayfa altında verilmesi.

DistopyaTürler

Baskı, denetim veya yıkımın egemen olduğu istenmeyen bir toplumsal düzeni tasarlayan anlatı.

DivanGelenekler

Bir şairin şiirlerinin, çoğunlukla nazım biçimlerine göre düzenlendiği eser.

DivançeGelenekler

Bir divandan daha küçük kapsamlı şiir toplamı.

DiyalogAnlatı

İki ya da daha fazla kişinin karşılıklı konuşması.

Bir örnek

“Dönecek misin?” diye sordu. “Henüz bilmiyorum,” dedi.

DizeŞiir
Diğer adı: Mısra

Şiirin her bir satırı.

Bir örnek

Bir şiirde satırın bitişi, sesin ve anlamın akışını etkiler.

Doğrudan karakterizasyonAnlatı

Bir kişinin özelliklerinin anlatıcı veya başka bir kişi tarafından açıkça belirtilmesi.

Doğrusal anlatıAnlatı

Olayların büyük ölçüde başlangıçtan sona doğru zaman sırasıyla aktarıldığı anlatı.

DolaylamaSöz sanatları

Bir kavramı tek sözcük yerine onu çağrıştıran birkaç sözcükle anlatma.

Dolaylı karakterizasyonAnlatı

Bir kişinin özelliklerinin sözlerinden, eylemlerinden ve ilişkilerinden çıkarılması.

Doruk noktasıAnlatı

Bir anlatıdaki gerilimin veya belirleyici çatışmanın en yüksek düzeye ulaştığı an.

Döngüsel anlatıAnlatı

Son bölümün başlangıca dönerek yapı veya anlam bakımından bir çember oluşturduğu anlatı.

Dördüncü duvarTiyatro

Oyuncularla seyirci arasında var olduğu düşünülen hayalî sınır.

Dördüncü duvarı yıkmaTiyatro

Oyuncunun doğrudan seyirciye seslenerek veya benzeri yollarla kurmaca sınırını görünür kılması.

DörtlükŞiir

Dört dizeden oluşan nazım birimi.

Bir örnek

Bir halk şiirinin dört satırlık bölümü.

DramTiyatro

Ciddi ve gülünç öğeleri birlikte kullanabilen, yaşam çatışmalarına dayalı oyun türü.

Dramatik ironiAnlatı

Okurun veya izleyicinin, bir karakterin bilmediği önemli bir durumu bilmesinden doğan etki.

Dramatik şiirŞiir

Bir kişi veya çatışmayı sahneye yakın, eylem ve konuşma ağırlıklı biçimde duyuran şiir.

DramaturjiTiyatro

Bir oyunun yapı, anlam ve sahnelenme ilişkilerini araştırıp düzenleme çalışması.

Dua bölümüGelenekler

Kaside sonunda övülen kişi için iyi dileklerin dile getirildiği bölüm.

DurakŞiir

Hece ölçüsüyle yazılan dizelerde söyleyişi bölümlere ayıran ritmik kesinti.

Durum öyküsüTürler

Belirgin bir olay sonucundan çok bir yaşantı kesitine veya ruh hâline odaklanan öykü.

Duyular arası aktarmaSöz sanatları

Bir duyuyla ilgili niteliği başka bir duyunun alanında kullanma.

DüğümAnlatı

Çatışmaların ve merak unsurlarının yoğunlaşarak olayları karmaşıklaştırdığı bölüm.

DüzeltiMetin ve yayın

Dizgi ve yayın aşamasında metindeki yazım, noktalama ve basım hatalarını giderme işlemi.

Düz karakterAnlatı

Az sayıda belirgin özellik çevresinde kurulan, görece sınırlı karmaşıklık gösteren kişi.

Düz uyakŞiir

Dizelerin art arda eşleştiği aabb gibi uyak düzeni.

Edebiyat sosyolojisiKuram ve akımlar

Edebî üretimi, dolaşımı ve okumayı toplumsal ilişkiler içinde inceleyen alan.

Edebî metinTürler

Dilin biçim, çağrışım ve anlatım olanaklarını estetik bir bütün içinde kullanan metin.

EdisyonMetin ve yayın

Bir eserin belirli düzenleme ve yayın özelliklerini taşıyan baskısı.

EditörlükMetin ve yayın

Bir metnin içerik, yapı ve yayın niteliğini geliştirmek için yürütülen düzenleme çalışması.

EfsaneGelenekler

Bir yer, kişi veya olay hakkında, anlatıldığı çevrede gerçeklikle ilişkili kabul edilen geleneksel anlatı.

EgzistansiyalizmKuram ve akımlar
Diğer adı: Varoluşçuluk

Bireyin varoluşunu, özgürlüğünü, seçimini ve sorumluluğunu öne çıkaran düşünce yönelimi.

EkfrasisSöz sanatları

Bir görsel sanat eserini veya görüntüyü sözle betimleyip yorumlayan anlatım.

EkoeleştiriKuram ve akımlar

Edebiyatın çevreyle, insan dışı canlılarla ve ekolojik ilişkilerle bağını inceleyen yaklaşım.

EkspresyonizmKuram ve akımlar

Dış gerçekliği iç dünyanın yoğun duygu ve gerilimlerini yansıtacak biçimde dönüştüren yaklaşım.

ElegiyaŞiir

Bir kaybın veya ölümün ardından yas ve düşünce duygusunu işleyen şiir.

Eleştirel basımMetin ve yayın
Diğer adı: Tenkitli basım, edisyon kritik

Bir metnin farklı nüshalarını karşılaştırarak güvenilir biçimini gerekçeleriyle kuran yayın.

EleştiriTürler
Diğer adı: Tenkit

Bir eseri belirli ölçütlerle inceleyen, yorumlayan ve değerlendiren yazı türü.

Bir örnek

Bir romanın anlatıcısının, okurun karakterlerle ilişkisini nasıl etkilediğini tartışmak.

EmpresyonizmKuram ve akımlar

Dış dünyanın nesnel betiminden çok sanatçıda bıraktığı anlık izlenimi öne çıkaran yaklaşım.

EnjambmanŞiir

Bir cümlenin veya anlam bütününün dize sonunda bitmeyip sonraki dizeye taşması.

EpifaniAnlatı

Bir karakterin bir anda yaşadığı derin kavrayış veya fark ediş.

EpiforaSöz sanatları

Ardışık cümle veya dizelerin sonunda aynı sözün tekrarlanması.

EpigrafTürler

Bir eserin ya da bölümün başında yer alan, ana metinle anlam ilişkisi kuran kısa alıntı.

Epik şiirŞiir
Diğer adı: Destansı şiir

Kahramanlıkları, mücadeleleri ve toplumu ilgilendiren büyük olayları anlatan şiir.

Bir örnek

Bir halkın zorlu bir yolculuğunu kahramanlık duygusuyla anlatan şiir.

Epik tiyatroTiyatro

İzleyicinin olayları eleştirel biçimde değerlendirmesini amaçlayan, anlatıcı ve kesinti tekniklerini kullanan tiyatro anlayışı.

EpilogTiyatro

Bir oyunun veya anlatının ana sonuçtan sonra ek bilgi veren kapanış bölümü.

EstetikKuram ve akımlar

Sanatın, güzellik deneyiminin ve duyusal biçimlerin anlamını araştıran düşünce alanı.

Eşzamanlı anlatımAnlatı

Anlatma eyleminin, aktarılan olaylar sürerken gerçekleşiyormuş gibi kurulması.

Etkileşimli kurmacaTürler

Okurun seçimlerinin anlatının ilerleyişini etkilediği kurmaca biçimi.

FablTürler

Çoğunlukla hayvanların insan özellikleriyle konuşturulduğu, ders verme amacı taşıyan kısa anlatı.

Bir örnek

Aceleci bir serçeyle sabırlı bir kaplumbağanın karşılaşması.

FahriyeGelenekler

Şairin kendi şiirini ve yeteneğini övdüğü bölüm veya şiir.

FâilâtünŞiir

Bir uzun, bir kısa ve iki uzun hece değerinden oluşan aruz tefilesi.

FantastikTürler

Gündelik gerçekliğin kurallarıyla açıklanamayan olay veya varlıklar çevresinde gelişen kurmaca alanı.

Fantezi yazısıTürler

Hayal gücü ve serbest çağrışımlarla gelişen, yerleşik biçim sınırlarına bağlı kalmayan yazı.

FarsTiyatro

Abartılı durumlar, yanlış anlamalar ve hızlı olaylarla güldürmeyi amaçlayan oyun türü.

FecriatiKuram ve akımlar

Sanatın kişisel niteliğini vurgulayan bir bildiri çevresinde bir araya gelen tarihsel edebiyat topluluğu.

FeilâtünŞiir

Kısa ve uzun hecelerin belirli sıralanışını gösteren aruz tefilesi.

Feminist eleştiriKuram ve akımlar

Edebiyatta toplumsal cinsiyet ilişkilerini ve kadınların temsil ile yazarlık deneyimlerini inceleyen yaklaşım.

FeûlünŞiir

Bir kısa ve iki uzun hece değerinden oluşan aruz tefilesi.

FıkraGelenekler

Gündelik bir durumdan hareketle kısa ve çarpıcı bir sonuca ulaşan güldürücü anlatı; gazetede köşe yazısı anlamı da vardır.

Fiziksel portreAnlatı

Bir kişinin görünüş, hareket ve bedensel özelliklerini betimleyen anlatım.

FolklorGelenekler

Bir topluluğun geleneksel bilgi, inanış, anlatı ve uygulamalarını inceleyen alan.

FütürizmKuram ve akımlar

Hız, teknoloji ve değişim coşkusuyla geçmişin sanat kalıplarına karşı çıkan öncü akım.

Garip hareketiKuram ve akımlar

Türk şiirinde gündelik dili ve sıradan insanın deneyimini öne çıkaran şiir hareketi.

GazelGelenekler

Divan şiirinde beyitlerle kurulan; aşk, güzellik ve hayat duygusunu sıklıkla işleyen nazım biçimi.

GeciktirimAnlatı

Beklenen olay veya bilginin verilmesini erteleyerek merak ve gerilim yaratma.

Gençlik edebiyatıTürler

Genç okurların deneyim ve sorunlarını merkeze alabilen edebî eserler alanı.

Geriye dönük anlatımAnlatı

Anlatıcının, tamamlanmış olayları daha sonraki bir zamandan aktarması.

Geriye dönüşAnlatı

Anlatının şimdiki zamanından geçmişteki bir olaya dönülmesi.

Bir örnek

Karakterin eski bir fotoğrafa bakarken çocukluk gününe dönmesi.

Gezi yazısıTürler

Gezilen yerleri, gözlem ve deneyimleri kişisel bir anlatımla aktaran yazı.

GirizgâhGelenekler

Kasidede başlangıç betimlemesinden asıl övgü bölümüne geçişi sağlayan kısım.

Gotik romanTürler

Karanlık mekânlar, sırlar ve geçmişin baskısı üzerinden korku ve gerilim kuran roman.

GöndermeAnlatı

Bir metinde başka bir kişi, eser, olay veya kültürel bilgiye işaret etme.

Görsel şiirŞiir

Harf, sözcük ve biçimlerin görsel düzeniyle de anlam üreten şiir yaklaşımı.

GöstergebilimKuram ve akımlar

Anlamın göstergeler ve gösterge sistemleri aracılığıyla nasıl üretildiğini inceleyen alan.

Gösterme tekniğiAnlatı

Durumu doğrudan eylem ve konuşmalarla sunarak okurun çıkarım yapmasını sağlayan anlatım yolu.

Gözlemci anlatıcıAnlatı

Kişilerin dışarıdan izlenebilen söz ve davranışlarına ağırlık veren anlatıcı.

Göz kafiyesiŞiir

Uyakta ses kadar yazılıştaki harf birliğini de esas alan tarihsel anlayış.

Grafik romanTürler

Uzun bir anlatıyı ardışık çizimler, sayfa düzeni ve çoğu zaman yazıyla kuran eser.

GüdüAnlatı

Bir karakteri belirli davranışlara yönelten istek, ihtiyaç veya neden.

Gül ü bülbülGelenekler

Klasik şiirde sevgiliyle âşığın ilişkisini çağrıştıran gül ve bülbül imge çifti.

GünlükTürler
Diğer adı: Günce

Kişinin yaşadıklarını ve düşüncelerini tarih belirterek, genellikle günü gününe yazdığı metin.

Bir örnek

“18 Ekim: Bugün uzun bir yürüyüş yaptım.”

Güvenilmez anlatıcıAnlatı

Aktardıkları ile metnin başka ipuçları arasında kuşku doğuran uyuşmazlıklar bulunan anlatıcı.

GüzellemeGelenekler

Halk şiirinde doğa, insan veya başka bir güzelliği öven şiir türü.

HaikuŞiir

Japon şiirinden gelen; kısa bir anda doğa ve algıyı yoğunlaştıran, geleneksel olarak 5–7–5 ses birimiyle kurulan biçim.

Hâkim anlatıcıAnlatı

Kişilerin iç dünyaları ve olayların bütünü hakkında geniş bilgi sunabilen anlatıcı.

Halk hikâyesiGelenekler

Sözlü gelenekte aşk ve kahramanlık gibi konuları, düzyazı ve şiiri birleştirerek anlatan uzun ürün.

HamartiaTiyatro

Trajik kişinin yıkımında rol oynayan yanılgı veya eylem hatası.

HaşiyeMetin ve yayın

Bir metin veya şerh üzerine ek açıklama ve notlar.

Hayvan masalıGelenekler

Hayvan kişilerin davranışları üzerine kurulan masal türü.

Hece ölçüsüŞiir

Dizelerdeki hece sayısının düzenli biçimde eşitlenmesine dayanan şiir ölçüsü.

HeksametreŞiir

Altı ritim ayağından oluşan, klasik destanlarla da ilişkilendirilen dize ölçüsü.

HicivTürler
Diğer adı: Yergi

Kişi, kurum veya toplumsal aksaklıkları alaycı ve eleştirel bir dille ele alan anlatım.

Bir örnek

İş yapmadan başarı övgüsü bekleyen birini mizahla eleştirmek.

HilyeGelenekler

Hz. Muhammed'in dış görünüşünü ve ahlaki özelliklerini anlatan edebî metin.

Hipermetin kurmacasıTürler

Metin parçalarının bağlantılarla birbirine açıldığı ve farklı okuma yolları sunduğu kurmaca.

HümanizmKuram ve akımlar

İnsanın değerini, birikimini ve gelişme olanaklarını merkeze alan düşünce ve kültür yönelimi.

HüsnütalilSöz sanatları

Bir olayı gerçek nedeninden farklı, hayalî ve güzel bir nedenle açıklama.

İcraGelenekler

Sözlü veya sahnelik bir edebî ürünün dinleyici karşısında gerçekleştirilmesi.

İç çatışmaAnlatı

Bir kişinin kendi istekleri, değerleri veya korkuları arasında yaşadığı gerilim.

İç çözümlemeAnlatı

Anlatıcının bir karakterin duygu ve düşüncelerini açıklayarak aktarması.

İç içe anlatıAnlatı

Bir anlatının içinde ikinci, bazen daha fazla anlatı katmanının bulunması.

İç konuşmaAnlatı
Diğer adı: İç monolog

Bir karakterin kendi kendine düşündüklerini, kendi sesiyle okura aktarma tekniği.

Bir örnek

“Şimdi dönsem mi? Hayır, önce onunla konuşmalıyım.”

İç odaklanmaAnlatı

Anlatılanların bir veya birkaç kişinin algı ve bilgi sınırları içinden verilmesi.

İç uyakŞiir

Dizelerin sonu dışında, aynı dizenin veya yakın dizelerin iç bölümlerinde bulunan ses benzerliği.

İkinci kişi anlatımıAnlatı

Anlatının sen veya siz diye hitap edilen kişi üzerinden kurulması.

İkinci YeniKuram ve akımlar

Türk şiirinde alışılmış anlam bağlantılarını dönüştüren, yoğun imge ve dil denemeleriyle öne çıkan hareket.

İlahiGelenekler

Dinî ve tasavvufi düşünceleri, çoğu zaman ezgiyle söylenmek üzere işleyen şiir.

İleriye sıçramaAnlatı

Anlatı akışının ileride yaşanacak bir olaya geçmesi veya onu önceden bildirmesi.

İltifatSöz sanatları

Anlatım sırasında kişi, hitap veya zaman yönünü değiştirerek dikkat ve canlılık oluşturma.

İmajizmKuram ve akımlar

Şiirde yalın, kesin ve yoğun imgelerle anlatımı savunan modernist hareket.

İmaleŞiir

Aruz kalıbına uyması için kısa bir hecenin uzun okunması.

İmgeSöz sanatları

Dilin alışılmış bağlarını aşarak okurun zihninde yeni bir görüntü, duyum ya da çağrışım oluşturan anlatım.

Bir örnek

Akşam, odanın duvarlarına yorgunluğunu astı.

İnşaGelenekler

Klasik edebiyatta belirli üslup ve yazışma kurallarıyla düzyazı kurma sanatı.

İntakSöz sanatları

İnsan dışındaki varlıkları konuşturma sanatı.

İroniSöz sanatları

Söylenenle kastedilen arasındaki mesafeden ya da beklentiyle sonuç arasındaki karşıtlıktan doğan anlatım.

Bir örnek

Geç kalan birine “Ne kadar da erkencisin!” demek.

İrsalimeselSöz sanatları

Bir düşünceyi atasözü veya özlü bir sözle destekleme.

İstiareSöz sanatları
Diğer adı: Eğretileme

Benzetmenin iki temel unsurundan yalnızca birini söyleyerek kurulan söz sanatı.

Bir örnek

Sahneye bir yıldız çıktı. Burada “yıldız”, başarılı kişiyi anlatır.

İstifhamSöz sanatları
Diğer adı: Retorik soru

Yanıt beklemekten çok anlamı ve duyguyu güçlendirmek için soru sorma.

İstinsahMetin ve yayın

Bir yazma eseri elle kopyalama işi.

İştikakSöz sanatları

Aynı kökten türemiş sözcükleri bir arada kullanarak ses ve anlam ilişkisi kurma.

İyambŞiir

Klasik ölçüde kısa–uzun, vurguya dayalı ölçüde vurgusuz–vurgulu düzenindeki ritim ayağı.

Kafiye örgüsüŞiir

Bir şiirde uyakların dizeler arasında nasıl dağıldığını gösteren düzen.

Kahraman anlatıcıAnlatı

Kendi yaşantısının veya katıldığı olayların öyküsünü anlatan kişi.

Kampüs romanıTürler

Üniversite çevresinin kişilerini, kurumlarını ve çatışmalarını işleyen roman.

KanonKuram ve akımlar

Bir kültür veya kurumda temel ve örnek kabul edilen eserler ve yazarlar bütünü.

Kapalı heceŞiir

Ünsüzle biten hece; aruzda genel olarak uzun değer taşır.

Kapalı istiareSöz sanatları

Benzetilen söylenmeden, onun bir özelliğinin benzeyene verilmesiyle kurulan istiare.

Kapalı sonAnlatı

Başlıca olayların sonuçlarını belirgin biçimde tamamlayan bitiş.

KaragözTiyatro

Tasvirlerin ışıkla perdeye yansıtıldığı geleneksel gölge oyunu.

KarakterAnlatı

Bir anlatıda davranışları, özellikleri ve iç dünyasıyla kurulan kişi.

Bir örnek

Geçmişiyle yüzleşirken değişen bir öykü kişisi.

KarakterizasyonAnlatı

Bir kurmaca kişinin davranış, konuşma, betimleme ve ilişkilerle kurulması.

Kara romanTürler

Suç, ahlaki belirsizlik ve karamsar toplumsal atmosferi öne çıkaran anlatı türü.

KargışGelenekler

Halk kültüründe kötülük dileğini ifade eden kalıplaşmış söz.

Karşılaştırmalı edebiyatKuram ve akımlar

Farklı dil, kültür ve sanat alanlarındaki eserleri karşılıklı ilişkileriyle inceleyen alan.

Karşıt karakterAnlatı

Başka bir kişinin özelliklerini karşıtlık yoluyla belirginleştiren kişi.

KasideGelenekler

Divan şiirinde çoğunlukla birini övmek amacıyla yazılan, beyitler hâlindeki nazım biçimi.

KataleksisŞiir

Ölçülü bir dizede beklenen son ritmik birimin eksik bırakılması.

KatastrofTiyatro

Bir trajedide eylemin yıkıcı sonuca ulaştığı son aşama.

KatharsisKuram ve akımlar

Özellikle tragedya bağlamında korku ve acıma gibi duyguların işlenmesiyle ilişkilendirilen arınma kavramı.

KaynakçaMetin ve yayın

Bir çalışmada kullanılan veya yararlanılan kaynakların düzenli listesi.

Kentsel fanteziTürler

Fantastik öğeleri modern şehir hayatıyla birleştiren kurmaca türü.

Kesme sanatıSöz sanatları
Diğer adı: Kat'

Sözü veya cümleyi tamamlamayıp anlamın devamını okurun zihnine bırakma.

KiazmusSöz sanatları

İki ifade içindeki karşılıkların çapraz, ters bir sırayla düzenlenmesi.

KinayeSöz sanatları

Bir sözü gerçek anlamı da mümkünken, asıl olarak mecaz anlamını düşündürecek biçimde kullanma.

KişileştirmeSöz sanatları
Diğer adı: Teşhis

İnsan dışındaki bir varlığa insan özelliği verme sanatı.

Bir örnek

Eski ev, bütün gece rüzgâra içini döktü.

KlasisizmKuram ve akımlar

Ölçülülük, düzen ve tür kurallarına önem veren; Antik Çağ örneklerini model alan sanat anlayışı.

KoçaklamaGelenekler

Yiğitliği, mücadeleyi ve kahramanlığı coşkulu biçimde işleyen halk şiiri türü.

KolajAnlatı

Ayrı bağlamlara ait parçaların kesintili yapısı korunarak bir metinde yan yana getirilmesi.

KolofonMetin ve yayın

Bir eserin üretimi, çoğaltılması veya basımı hakkında genellikle sonda verilen kayıt.

KomedyaTiyatro

İnsan ve toplumdaki çelişkileri gülmece yoluyla işleyen oyun türü.

KonuAnlatı

Bir metinde ele alınan olay, durum ya da düşünce alanı.

Bir örnek

Bir öykünün konusu, yıllar sonra eski eve dönen birinin yaşadıkları olabilir.

Korku edebiyatıTürler

Tekinsizlik, tehdit ve dehşet duygularını uyandırmayı amaçlayan edebî alan.

KoroTiyatro

Özellikle klasik tiyatroda olaylara topluca söz, ses veya hareketle eşlik eden grup.

KoşmaGelenekler

Âşık şiirinde çoğunlukla on birli heceyle, dörtlükler hâlinde söylenen nazım biçimi.

KoşukGelenekler

Eski Türk edebiyatında tören ve toplantılarda söylenen şiirli ürün.

Köy romanıTürler

Kırsal yaşamı ve köyün toplumsal ilişkilerini merkeze alan roman.

Köy seyirlik oyunuTiyatro

Kırsal toplulukların tören ve eğlence bağlamlarında gerçekleştirdiği geleneksel oyun.

KronolojiAnlatı

Olayların gerçekleşme zamanına göre sıralanması.

KronotopAnlatı

Bir anlatıda zaman ve mekânın birbirini kuran bütünlüğü.

Kulak kafiyesiŞiir

Uyağın harf benzerliğine değil, söylenişteki ses benzerliğine dayandığını savunan anlayış.

KurguAnlatı

Bir eserde olayların, kişilerin, zamanın ve diğer unsurların düzenlenişi.

Bir örnek

Sonuçla başlayıp geçmişi adım adım açan bir anlatı düzeni.

Kurmaca dünyaAnlatı

Bir eserin kişileri, olayları ve kurallarıyla kurduğu hayalî gerçeklik alanı.

Küçürek öyküTürler

Çok az sözcükle, eksiltme ve çağrışımın ağırlık taşıdığı kurmaca anlatı.

LebdeğmezGelenekler

Dudak ünsüzlerinden kaçınarak şiir söylemeye dayanan âşıklık hüneri.

Leff ü neşrSöz sanatları

Önce sıralanan unsurlarla ilgili karşılıkları daha sonra sıralayarak ilişkilendirme.

LeitmotivAnlatı

Bir eserde belli bir kişi, duygu veya düşünceyle bağlantılı olarak tekrar beliren öğe.

Lirik özneŞiir

Şiirde konuşan, duyguları ve algıları dile getiren ses; şairin kendisiyle zorunlu olarak özdeş değildir.

Lirik şiirŞiir

Kişisel duygu ve heyecanları öne çıkaran şiir.

Bir örnek

Özlemi, bir pencerenin önünde bekleyiş üzerinden duyuran şiir.

LitotesSöz sanatları

Bir niteliği, karşıtını olumsuzlayarak dolaylı biçimde söyleme.

Macera romanıTürler

Tehlike, yolculuk ve hareketli olayların gelişimini öne çıkaran roman.

MahlasGelenekler

Şairin eserlerinde kullandığı takma ad.

Mahlas beytiGelenekler

Şairin mahlasının geçtiği beyit.

MakaleTürler

Bir konuyu sav, kanıt ve düzenli açıklamalarla inceleyen yazı türü.

MaktaGelenekler

Gazel veya kasidenin son beyti.

ManiGelenekler

Genellikle yedili heceyle söylenen, çoğunlukla tek dörtlükten oluşan anonim halk şiiri biçimi.

ManifestoTürler

Bir sanat veya düşünce hareketinin ilkelerini ve amaçlarını ilan eden metin.

Mani tipi uyakŞiir

Genellikle birinci, ikinci ve dördüncü dizelerin uyaklandığı aaxa düzeni.

MasalGelenekler

Olağanüstü olay ve kişilere yer verebilen, zamanı ve yeri çoğunlukla belirsiz geleneksel anlatı.

Masal formeliGelenekler

Masalın açılışında, geçişlerinde veya sonunda kullanılan kalıplaşmış söz.

MatlaGelenekler

Gazel veya kasidenin, iki dizesi birbiriyle uyaklanan açılış beyti.

MazmunGelenekler

Klasik şiirde ortak kültür ve çağrışımlarla tanınan, kalıplaşmış anlam veya imge ilişkisi.

MecazSöz sanatları

Bir sözcüğün, bağlam içinde gerçek anlamından uzaklaşarak başka bir anlamda kullanılması.

Bir örnek

“Sözleri içimi ısıttı” cümlesinde ısınmak fiziksel sıcaklığı anlatmaz.

MecmuaMetin ve yayın

Çeşitli şiir veya yazıların toplandığı derleme; tarihsel olarak yazma toplamlar için de kullanılır.

MedŞiir

Aruzda belirli uzun hecelerin bir uzun ve bir kısa hece değerinde uzatılması.

MeddahTiyatro

Farklı kişileri taklit ederek hikâye anlatan geleneksel tek kişilik gösteri sanatçısı.

MefâilünŞiir

Aruz kalıplarının kuruluşunda kullanılan tefilelerden biri.

MekânAnlatı

Bir anlatıda olayların geçtiği ve kişilerin deneyimlerini biçimlendiren yer veya çevre.

MektupTürler

Belirli bir kişiye veya muhataba yazılan, edebî nitelik de kazanabilen yazışma metni.

Mektup romanTürler

Olaylarını mektup ve benzeri yazışmalar aracılığıyla geliştiren roman.

MelodramTiyatro

Keskin ahlaki karşıtlıklar ve yoğun duygusal etkilerle ilerleyen oyun veya anlatı türü.

MenkıbeGelenekler

Dinî veya tarihî bir kişinin olağanüstü nitelikleri çevresinde gelişen anlatı.

Mensur şiirŞiir

Dize düzeni olmadan, şiirsel yoğunluk ve ritim taşıyan düzyazı.

MersiyeGelenekler

Bir ölümün ardından üzüntüyü ve ölen kişinin özelliklerini dile getiren şiir.

MeselTürler

Bir düşünceyi örnek olay veya benzetmeli anlatı yoluyla açıklayan kısa ürün.

MesneviGelenekler

Her beyti kendi içinde uyaklanan, uzun anlatılara elverişli nazım biçimi.

MetalepsisAnlatı

Anlatanla anlatılan gibi ayrı kurmaca düzeyleri arasındaki sınırın ihlal edilmesi.

MethiyeGelenekler

Bir kişiyi, kurumu veya değeri övmek için yazılan şiir.

MetinlerarasılıkAnlatı

Bir metnin başka metinlerle alıntı, çağrışım, dönüştürme ve benzeri yollarla kurduğu ilişkiler.

MevlitGelenekler

Hz. Muhammed'in doğumu ve hayatı çevresinde gelişen edebî tür.

Millî EdebiyatKuram ve akımlar

Türk edebiyatında sade dil, ulusal kültür ve yerli hayatı önceleyen tarihsel edebiyat hareketi.

MimesisKuram ve akımlar

Sanatın gerçeklikle kurduğu taklit, temsil veya yeniden oluşturma ilişkisini anlatan kavram.

MiraciyeGelenekler

Hz. Muhammed'in miraç yolculuğunu konu alan eser.

Mistik şiirŞiir

Manevi deneyimleri, sezgiyi ve aşkın olanla ilişkiyi öne çıkaran şiir.

MizansenTiyatro

Oyuncuların hareket, duruş ve sahne üzerindeki ilişkilerinin düzenlenmesi.

ModernizmKuram ve akımlar

Geleneksel temsil ve biçim alışkanlıklarını dönüştürerek modern deneyimi araştıran sanat yönelimleri.

MonografiTürler

Tek bir yazar, eser veya dar konu üzerine yapılan kapsamlı inceleme.

MonologTiyatro

Bir oyun kişisinin tek başına sürdürdüğü uzun konuşma.

MontajAnlatı

Farklı kaynaklardan alınan metin parçalarını yeni bir bütün içinde bir araya getirme tekniği.

MotifAnlatı

Bir eserde yinelenerek anlam bağları kuran görüntü, nesne, durum ya da anlatı öğesi.

Bir örnek

Her ayrılık sahnesinde yeniden beliren boş sandalye.

MuhammesGelenekler

Beş dizelik bentlerden oluşan nazım biçimi.

MurabbaGelenekler

Dört dizelik bentlerden kurulan divan şiiri biçimi.

MusammatGelenekler

Bentlerle kurulan divan şiiri biçimlerinin genel adı; iç uyaklı beyit düzenleri için de kullanılır.

MünacatGelenekler

Tanrı'ya yakarış ve dilekleri dile getiren şiir veya metin.

MünşeatGelenekler

Mektupları ve sanatlı düzyazı örneklerini bir araya getiren eser.

MüseddesGelenekler

Altı dizelik bentlerden oluşan nazım biçimi.

MüstensihMetin ve yayın

Bir yazma eseri elle kopyalayan kişi.

MüstezatGelenekler

Uzun dizelere kısa dizelerin eklendiği nazım biçimi.

NaatGelenekler

Hz. Muhammed'i övmek amacıyla yazılan şiir.

NakaratŞiir

Şiirde veya şarkıda belli aralıklarla aynen dönen dize ya da bölüm.

NatüralizmKuram ve akımlar

İnsan davranışlarını kalıtım ve çevre koşullarıyla açıklamaya yönelen edebî akım.

NazımŞiir

Dilin dizeler hâlinde düzenlendiği anlatım biçimi.

Bir örnek

Bir metnin anlatımını satır kırılmaları ve dize ilişkileriyle kurması.

Nazım biçimiŞiir

Bir şiirin birim, ölçü ve uyak düzeniyle tanımlanan dış yapısı.

Nazım birimiŞiir

Şiirin kuruluşunda temel alınan dize, beyit veya bent gibi yapı parçası.

Nazım türüŞiir

Şiirin konusu ve söyleyiş amacı bakımından ait olduğu sınıf.

NazireGelenekler

Bir şiire aynı ölçü ve uyak düzeniyle, benzer konuda yazılan karşılık şiiri.

NefesGelenekler

Alevi-Bektaşi geleneğinde inanç ve tasavvuf konularını işleyen şiir.

Nehir romanTürler

Birbirine bağlı kişileri ve dönemleri izleyen, birden fazla cilde veya kitaba yayılan roman dizisi.

NesipGelenekler

Kasidenin başlangıcında doğa, mevsim veya benzeri bir konuyu betimleyen bölüm.

NidaSöz sanatları

Seslenme yoluyla duyguyu veya vurguyu belirginleştirme.

NovellaTürler

Öyküyle roman arasında konumlanan, görece yoğun ve sınırlı bir anlatı ekseni izleyen kurmaca tür.

NutukGelenekler

Tasavvufi edebiyatta yolun ilkelerini öğretmeyi amaçlayan şiir türü; başka bağlamlarda söylev anlamına gelir.

NüshaMetin ve yayın

Bir eserin el yazması veya basılı tek bir kopyası.

OdŞiir

Bir kişiye, olaya veya kavrama yönelen, yükseltilmiş söyleyişli şiir.

OdaklanmaAnlatı

Anlatı bilgisinin hangi kişinin algısı ve bilgisiyle sınırlandığını belirleyen düzen.

OksimoronSöz sanatları

Birbiriyle çelişen sözcükleri aynı söz öbeğinde bir araya getirerek yoğun anlam oluşturma.

Okur beklentisiAnlatı

Bir metnin türü ve verdiği ipuçlarıyla okurda oluşturduğu olası gelişim düşüncesi.

Okur tepkisi eleştirisiKuram ve akımlar

Edebî anlamın okuma eylemi ve okurun katılımıyla nasıl oluştuğunu araştıran yaklaşımlar.

Olası dünyaAnlatı

Bir metnin varsayımları ve kuralları içinde düşünülebilen, gerçek dünyadan farklı da olabilen durumlar bütünü.

Olay halkasıAnlatı

Olay örgüsü içinde kendi bağlantıları olan küçük olaylar dizisi.

Olay örgüsüAnlatı

Bir anlatıda olayların nedensellik, zaman ve önem ilişkileriyle düzenlenmiş bütünü.

Olay öyküsüTürler

Gelişen bir olayın çatışma ve sonuç ilişkisini merkeze alan öykü.

OnomatopoeiaSöz sanatları
Diğer adı: Ses yansıması

Doğa veya çevre seslerini çağrıştıran sözcüklerle anlatım kurma.

Orta nesirGelenekler

Klasik düzyazıda sade anlatımla yoğun sanatlı anlatım arasında konumlanan üslup.

Orta oyunuTiyatro

Kavuklu ve Pişekâr gibi tiplerle, açık bir oyun alanında doğaçlama gelişen geleneksel Türk tiyatrosu.

OtobiyografiTürler

Kişinin kendi hayatını geriye dönerek anlattığı eser.

Otobiyografik romanTürler

Yazarın hayatından hareket eden, ancak kendisini kurmaca olarak sunan roman.

OtokurmacaTürler

Yazarın kendisiyle kurmaca kişi arasındaki sınırı bilinçli biçimde belirsizleştiren anlatı.

OzanGelenekler

Eski Türk ve halk edebiyatı bağlamlarında şair, anlatıcı veya çalıp söyleyen sanatçı.

Öğretici metinTürler

Bilgi vermeyi, açıklamayı veya bir düşünceyi geliştirmeyi önceleyen metin.

ÖnsemeAnlatı

İlerideki bir gelişimi okura önceden sezdiren ayrıntı veya anlatım tercihi.

ÖnsözTürler

Yazarın veya başka bir kişinin, eserin amacı ve oluşumu hakkında başta verdiği açıklama.

ÖrtmeceSöz sanatları

Sert, rahatsız edici veya tabu sayılan bir şeyi daha yumuşak bir ifadeyle anlatma.

ÖtekileştirmeKuram ve akımlar

Bir kişi veya topluluğun farklı ve dışarıda gösterilerek ikincil konuma yerleştirilmesi.

ÖyküTürler
Diğer adı: Hikâye

Bir olay ya da durumu, romanla karşılaştırıldığında daha dar bir anlatı alanında işleyen kurmaca düzyazı.

Bir örnek

Bir otobüs yolculuğundaki kısa karşılaşmayı merkezine alan anlatı.

Öyküleyici anlatımAnlatı

Bir olayın kişileri, zamanı ve gelişimiyle aktarılmasına dayanan anlatım biçimi.

Öykü zamanıAnlatı

Anlatılan olayların kurmaca dünyada kapladığı süre ve tarihsel konum.

ÖzetlemeAnlatı

Uzun bir olay süresini veya bilgi bütününü az sayıda cümleyle aktarma tekniği.

Öznel anlatımAnlatı

Kişisel duygu, yorum ve değerlendirmeleri yansıtan anlatım.

Bir örnek

Bana göre şehrin en güzel saati, sabahın ilk sessizliğiydi.

ParabolTürler

Ahlaki veya düşünsel bir kavrayışı somut bir olay aracılığıyla kuran öğretici anlatı.

ParadoksSöz sanatları

İlk bakışta çelişkili görünen, düşünülünce farklı bir anlam veya sorgulama alanı açan ifade.

ParalelizmSöz sanatları

Cümle veya dizeleri benzer sözdizimi ve yapı düzenleriyle kurma.

ParatekstMetin ve yayın

Başlık, kapak, önsöz ve dipnot gibi ana metnin sunumunu ve okunmasını çerçeveleyen unsurlar.

Parçalı anlatıAnlatı

Olayların kesintili sahneler ve ayrı parçalar aracılığıyla kurulduğu anlatı düzeni.

ParnasizmKuram ve akımlar

Şiirde biçim işçiliği, nesnel betimleme ve estetik kusursuzluğu öne çıkaran akım.

ParodiAnlatı

Bilinen bir metni veya anlatım kalıbını dönüştürerek mizahi ya da eleştirel etki yaratma.

PastişAnlatı

Başka bir yazarın, dönemin veya türün üslubunu taklit ederek yeni bir metin kurma.

Pastoral şiirŞiir

Kır yaşamını, doğayı ve çoban hayatını konu alan şiir.

Bir örnek

Bir kır sabahını, sürünün sesleri ve otların kokusuyla anlatan şiir.

PentametreŞiir

Beş ritim ayağından oluşan dize ölçüsü.

PerdeTiyatro

Bir tiyatro oyununun büyük yapısal bölümlerinden her biri.

PeripeteiaTiyatro

Dramatik eylemin yönünü tersine çeviren talih veya durum değişmesi.

Pikaresk romanTürler

Toplum içinde kurnazlıkla yolunu bulan bir kişinin serüvenlerini bölümler hâlinde anlatan roman.

PoetikaKuram ve akımlar

Şiirin veya edebî yaratının nasıl kurulduğunu ve neyi amaçladığını tartışan düşünceler bütünü.

PolisindetonSöz sanatları

Bir sıralamada bağlaçları alışılmıştan daha sık yineleme.

PolisiyeTürler

Bir suçun, gizemin veya soruşturmanın çözümü çevresinde gelişen kurmaca tür.

PortreAnlatı

Bir kişinin dış görünüşünü, iç dünyasını veya ikisini birlikte belirginleştiren anlatım.

Postapokaliptik anlatıTürler

Büyük bir yıkımın ardından kalan dünyanın ve insan ilişkilerinin anlatısı.

Postkolonyal eleştiriKuram ve akımlar

Sömürgecilik deneyiminin dil, kimlik ve edebî temsil üzerindeki etkilerini sorgulayan yaklaşım.

PostmodernizmKuram ve akımlar

Büyük açıklama sistemlerini sorgulayan; çoğulluk, oyun ve metinsel özbilinci öne çıkaran yönelimler.

PostyapısalcılıkKuram ve akımlar

Dil ve anlamı sabit yapılara indirgemenin sınırlarını sorgulayan düşünce yönelimleri.

PrologTiyatro

Bir oyunun ana eyleminden önce bilgi veya çerçeve sunan açılış bölümü.

Psikanalitik eleştiriKuram ve akımlar

Edebî metinleri bilinçdışı, arzu ve ruhsal çatışma kavramlarıyla yorumlayan yaklaşım.

Psikolojik romanTürler

Kişilerin iç dünyalarına, güdülerine ve ruhsal çatışmalarına ağırlık veren roman.

RamazaniyeGelenekler

Ramazan ayını konu alan şiirlerin genel adı.

RealizmKuram ve akımlar

İnsan ve toplumu gözleme dayalı, gündelik hayat ilişkileri içinde anlatmayı önemseyen edebî akım.

RedifŞiir

Dize sonlarında görev ve anlamları aynı olan eklerin ya da aynı sözcüklerin tekrarı.

Bir örnek

İki dize “seni bekledim” sözüyle bitiyorsa bu sözler redif olabilir.

ReplikTiyatro

Bir oyun kişisinin karşılıklı konuşmada söylediği söz veya söz dizisi.

Resimli kitapTürler

Görsel anlatımla yazılı metnin birlikte anlam oluşturduğu kitap türü.

RetorikKuram ve akımlar

Sözün ikna etme ve etkileme yollarını inceleyen alan.

RindGelenekler

Klasik şiirde gösterişten ve katı toplumsal yargılardan uzak, gönül serbestliğini önemseyen kişi tipi.

RivayetGelenekler

Bir olayın ya da sözün başkalarından duyularak aktarılmış biçimi.

RomanTürler

Olayları, kişileri ve onların dünyasını geniş bir kurmaca yapı içinde geliştiren uzun düzyazı türü.

Bir örnek

Bir ailenin birkaç kuşağa yayılan değişimini izleyen anlatı.

RomantizmKuram ve akımlar

Duygu, hayal gücü, bireysellik ve özgürlüğü öne çıkaran sanat yönelimi.

RöportajTürler

Gözlem, görüşme ve araştırmayı birleştirerek bir kişi veya durumu aktaran yazı türü.

RubaiGelenekler

Kendine özgü aruz kalıplarıyla yazılan dört dizelik nazım biçimi.

Ruhsal portreAnlatı

Bir kişinin duygu, düşünce ve kişilik özelliklerini öne çıkaran betimleme.

RücuSöz sanatları

Söylenen bir düşünceden geri dönerek daha güçlü veya farklı bir düşünce belirtme.

SadeleştirmeMetin ve yayın

Bir metni daha anlaşılır dil unsurlarıyla yeniden ifade etme işlemi.

Sade nesirGelenekler

Ağır süslemelerden uzak, anlamın kolay izlenmesine öncelik veren klasik düzyazı.

Saf şiirŞiir

Şiirin öğretici veya gündelik yararından çok kendi ses ve estetik bütünlüğünü önemseyen anlayış.

SaguGelenekler

Eski Türk edebiyatında ölümün ardından söylenen yas şiiri.

SahneTiyatro

Oyunun oynandığı yer; oyun metnindeki daha küçük bölüm için de kullanılır.

SahnelemeAnlatı

Bir olayı konuşma ve davranışlarla, gerçekleşme anına yakın ayrıntıda sunma tekniği.

Sahne yönergesiTiyatro

Oyun metninde hareket, ses, ışık veya ortam hakkında verilen açıklama.

SakiGelenekler

Klasik şiirde içki sunan kişi; tasavvufi yorumlarda manevi anlamlar da taşıyabilir.

Sanatçı romanıTürler

Bir kişinin sanatçı kimliğinin oluşumunu ve sanatla ilişkisini işleyen roman.

Sarmal uyakŞiir

Dörtlükte birinciyle dördüncü, ikinciyle üçüncü dizenin uyaklanması; abba düzeni.

Satirik şiirŞiir

Kişileri ya da toplumsal aksaklıkları yergi yoluyla eleştiren şiir.

SavGelenekler

Eski Türk edebiyatında özlü ve öğüt verici söz; atasözü niteliğindeki ürün.

SeciSöz sanatları

Düzyazı cümlelerinin veya söz bölüklerinin sonlarında oluşturulan ses uyumu.

SefaretnameGelenekler

Elçilerin görev yolculuklarına ilişkin gözlem ve raporlarını içeren tarihsel eser.

SemaiGelenekler

Âşık şiirinde genellikle sekizli heceyle söylenen nazım biçimi.

SembolSöz sanatları
Diğer adı: Simge

Kendi varlığının yanında başka bir anlamı ya da düşünceyi de çağrıştıran öğe.

Bir örnek

Bir anlatıda anahtarın, yeni bir başlangıcı çağrıştırması.

SembolizmKuram ve akımlar

Duygu ve anlamı dolaylı çağrışımlar, ses ilişkileri ve simgelerle duyurmayı önemseyen akım.

Serbest dolaylı anlatımAnlatı

Karakterin söyleyiş ve düşüncelerinin, anlatıcının cümlelerine açık bir aktarım kalıbı olmadan karışması.

Serbest nazımŞiir

Düzenli ölçü ve uyak zorunluluğu olmadan kurulan nazım biçimi.

Bir örnek

Dizelerin uzunluğu ve ritmin, şiirin kendi akışına göre değişmesi.

SerimAnlatı

Anlatının kişileri, ortamı ve başlangıç durumunu tanıtan bölümü.

ServetifünunKuram ve akımlar

Aynı adlı dergi çevresinde gelişen, Batılı tür ve estetik anlayışlarıyla ilişki kuran edebiyat topluluğu.

Sesli kitapTürler

Bir eserin seslendirilmiş kayıt biçimi.

SestinaŞiir

Altı bent ve bir kapanışta, aynı altı dize sonu sözcüğünü belirli sırayla döndüren şiir biçimi.

Ses şiiriŞiir

Sözcüklerin sözlük anlamından çok ses olanaklarını öne çıkaran şiir.

SeyahatnameGelenekler

Bir yolculukta görülen yerleri ve yaşananları anlatan eser.

SezürŞiir

Şiir dizesinin içinde belirginleşen ritmik veya sözdizimsel durak.

Sıfır odaklanmaAnlatı

Anlatıcı bilgisinin belirli bir karakterin algısıyla sınırlanmadığı anlatı düzeni.

Silme şiiriŞiir

Mevcut bir metindeki sözcüklerin bir bölümünü silerek veya örterek ortaya çıkarılan şiir.

SiyerGelenekler

Hz. Muhammed'in hayatını anlatan eserlerin genel adı.

Somut şiirŞiir

Sözcüklerin sayfa üzerindeki görsel yerleşimini anlamın kurucu parçası yapan şiir.

SoneŞiir

Klasik örneklerinde on dört dizeden oluşan, belirli bölüm ve uyak ilişkileriyle kurulan şiir biçimi.

SonsözTürler

Eser tamamlandıktan sonra değerlendirme veya ek bilgi sunan kapanış metni.

SöylemKuram ve akımlar

Dilin belirli toplumsal bağlam ve bakış açıları içinde işleyişi; anlam üretme düzeni.

SöyleşiTürler

Bir konuyu konuşma sıcaklığıyla işleyen yazı; soru ve yanıtlarla kurulan görüşme türü için de kullanılır.

SöylevTürler

Bir topluluğa seslenerek düşünceyi ve duyguyu etkili biçimde iletmeyi amaçlayan konuşma.

Sözlü gelenekGelenekler

Anlatı, şiir ve kültürel bilginin ağırlıklı olarak konuşma ve icra yoluyla aktarılması.

Statik karakterAnlatı

Anlatı sonunda temel kişilik özellikleri büyük ölçüde değişmeden kalan kişi.

SublimKuram ve akımlar
Diğer adı: Yüce

Alışılmış güzelliği aşan büyüklük veya güç karşısında duyulan hayranlıkla ürpertiyi birleştiren estetik deneyim.

SurnameGelenekler

Osmanlı döneminde düğün ve şenlikleri anlatan eser.

SürrealizmKuram ve akımlar

Düş, bilinçdışı ve serbest çağrışımın olanaklarını sanatın merkezine alan akım.

Süslü nesirGelenekler

Sanatlı söyleyiş, söz sanatları ve yoğun tamlamalarla kurulan klasik düzyazı.

ŞarkıGelenekler

Bestelenmeye elverişli, genellikle nakaratlı bentlerle kurulan divan şiiri biçimi.

ŞathiyeGelenekler

Derin tasavvufi anlamları, dışarıdan bakıldığında şaşırtıcı veya alaycı görünebilen sözlerle dile getiren şiir.

ŞehrengizGelenekler

Bir şehrin güzelliklerini ve insanlarını anlatan klasik edebiyat türü.

ŞerhMetin ve yayın

Bir metnin dilini, göndermelerini ve anlam katmanlarını ayrıntılı biçimde açıklama çalışması.

ŞiirTürler

Ses, ritim, imge ve anlam ilişkilerini yoğunlaştırarak özgün bir söyleyiş kuran edebî tür.

Bir örnek

Aynı sözcüğün hem sesiyle hem çağrışımıyla metne katılması.

Şiir kişisiŞiir

Şiirde kendisine ses veya bakış açısı verilen kurmaca kişi.

ŞitaiyeGelenekler

Kış mevsimini anlatan şiir veya kaside bölümü.

Taç beyitGelenekler

Kasidede şairin mahlasına yer verdiği beyit.

TahmisGelenekler

Bir gazelin her beytinin önüne üçer dize ekleyerek beş dizelik bentler oluşturma.

TaktiŞiir

Bir dizeyi aruz kalıbının parçalarına ayırarak ölçüsünü çözümleme.

Tam uyakŞiir

Dize sonunda biri ünlü olmak üzere iki sesin benzeşmesiyle oluşan uyak.

Tanık anlatıcıAnlatı

Olayların merkezindeki kişi olmadan, gördüklerini ve bildiklerini aktaran anlatıcı.

TankaŞiir

Geleneksel Japon şiirinde 5–7–5–7–7 ses birimlik beş bölümle kurulan kısa şiir.

TapşırmaGelenekler

Halk şiirinin son bölümünde şairin adını veya mahlasını söylemesi.

Tarihî romanTürler

Geçmiş bir dönemi, tarihsel bağlamla ilişki kuran kurmaca olaylar üzerinden anlatan roman.

TarizSöz sanatları

Eleştiriyi doğrudan söylemek yerine dolaylı ve dokunduran bir anlatımla sezdirme.

TarsiSöz sanatları

Birbirine karşılık gelen söz gruplarında ölçü ve ses bakımından paralellik kurma.

Tartışmacı anlatımAnlatı

Bir görüşü gerekçelendirirken başka görüşlerle hesaplaşan anlatım biçimi.

TaşlamaGelenekler

Kişi veya toplumdaki aksaklıkları eleştiren halk şiiri türü.

TaştirGelenekler

Bir beytin iki dizesi arasına başka dizeler yerleştirerek yeni bir bent oluşturma.

TecahülüarifSöz sanatları

Bilinen bir şeyi bilmiyormuş gibi söyleyerek anlatıma etki kazandırma.

TedricSöz sanatları

Bir düşünceyi veya duyguyu dereceli biçimde artırarak ya da azaltarak sıralama.

TefileŞiir

Aruz kalıplarının oluşumunda kullanılan temel ritim parçası.

TefrikaMetin ve yayın

Bir eserin gazete veya dergide bölümler hâlinde yayımlanması.

TegazzülGelenekler

Kasidenin içinde gazel biçiminde yazılan bölüm.

TehzilGelenekler

Ciddi bir şiiri benzer biçim ve söyleyişle mizahi yönde yeniden kurma.

TekâbülSöz sanatları

Birbiriyle anlam ilişkisi taşıyan unsurları karşılıklı veya dengeli bir düzen içinde sunma.

TekerlemeGelenekler

Ses oyunları ve sıra dışı bağlantılarla kurulan; masal, oyun ve sözlü anlatımda kullanılan kalıplı söz.

Tekrarlanan anlatıAnlatı

Bir olayın metinde birden fazla kez, farklı açılardan da aktarılabilmesi.

TelmihSöz sanatları

Bilinen bir olaya, kişiye veya anlatıya ayrıntılı açıklama yapmadan değinme.

TemaAnlatı
Diğer adı: İzlek

Bir eserin olay ve imgeleri boyunca gelişen temel anlam veya düşünce ekseni.

Bir örnek

Farklı kişilerin hikâyelerini bir araya getiren yalnızlık izleği.

TenasüpSöz sanatları

Anlamca ilişkili sözcükleri aynı anlatım içinde bir araya getirme.

TerbiGelenekler

Bir şiirin her beytine ikişer dize ekleyerek dört dizelik bentler oluşturma.

TerciibentGelenekler

Bentlerin sonunda aynı bağlayıcı beytin tekrarlandığı nazım biçimi.

TerkibibentGelenekler

Bentleri, her bent sonunda değişen bir bağlayıcı beyitle birbirine bağlanan nazım biçimi.

Terza rimaŞiir

Üç dizelik bentlerin aba bcb cdc biçiminde birbirine bağlandığı uyak düzeni.

TesdisGelenekler

Bir şiirin her beytine dörder dize ekleyerek altı dizelik bentler oluşturma.

TevhitGelenekler

Tanrı'nın birliğini konu alan dinî şiir veya metin.

TevriyeSöz sanatları

Birden fazla anlamı olan sözün yakın anlamını düşündürürken uzak anlamını kastetme.

TezatSöz sanatları
Diğer adı: Karşıtlık

Birbiriyle karşıt anlamları ya da durumları yan yana getirerek anlatımı güçlendirme sanatı.

Bir örnek

Kalabalığın ortasında derin bir yalnızlık taşıyordu.

TezkireGelenekler

Şair veya sanatçıların hayatları ve eserlerinden örnekler veren biyografik derleme.

Tezli romanTürler

Belirli bir düşünceyi veya toplumsal savı geliştirmeyi amaçlayan roman.

TipAnlatı

Bireyselliğinden çok bir toplumsal kesimin veya ortak özelliğin temsilcisi olarak kurulan kişi.

TiratTiyatro

Bir oyun kişisinin düşünce veya duygusunu uzun ve etkili bir konuşmayla açıkladığı bölüm.

Toplumcu gerçekçilikKuram ve akımlar

Toplumsal çatışmaları ve emek ilişkilerini, dönüşüm düşüncesiyle birlikte ele alan sanat anlayışı.

Toplumsal romanTürler

Toplumsal yapı, eşitsizlik ve değişimlerin kişilerin hayatlarına etkisini işleyen roman.

TragedyaTiyatro

Ciddi çatışmalar ve yıkıcı sonuçlar aracılığıyla insanın eylem ve sınırlarını işleyen oyun türü.

TrajikomediTiyatro

Trajik ve komik etkileri aynı yapı içinde birleştiren oyun türü.

TriyoleŞiir

Sekiz dizelik, belli dizelerin tekrarına dayanan Batı kökenli nazım biçimi.

TrokaŞiir

Klasik ölçüde uzun–kısa, vurguya dayalı ölçüde vurgulu–vurgusuz düzenindeki ritim ayağı.

TuluatTiyatro

Önceden yazılmış sözlere bütünüyle bağlı kalmadan doğaçlama geliştirilmiş sahne oyunu.

Tunç uyakŞiir

Uyaklanan sözcüklerden birinin, diğerinin sonunda bütünüyle yer alması.

TuyuğGelenekler

Türk edebiyatında belirli bir aruz kalıbıyla yazılan, cinaslı uyaklara da yer veren dört dizelik biçim.

TürküGelenekler

Halk arasında ezgiyle söylenen, sözleri bireysel veya ortak yaşantıyı yansıtan şiirli müzik ürünü.

UlamaŞiir

Ünsüzle biten sözcüğün, ardından gelen ünlüyle başlayan sözcüğe bağlanarak okunması.

Usta malıGelenekler

Bir âşığın kendi şiiri yerine geleneğin başka şairlerine ait şiirleri söylemesi.

UyakŞiir
Diğer adı: Kafiye

Dize sonlarında, redif dışında kalan ses benzerliği.

Bir örnek

“Taş” ve “yaş” sözcüklerinin sonundaki “aş” ses benzerliği.

UyarlamaMetin ve yayın

Bir eseri başka bir tür, dönem, kültür veya anlatım ortamına göre dönüştürme.

Uzak okumaKuram ve akımlar

Çok sayıda eseri tek tek ayrıntılı okumak yerine veri ve örüntüler üzerinden inceleyen yöntem.

Üçüncü kişi anlatımıAnlatı

Olayların o veya onlar konumundaki kişiler üzerinden anlatılması.

ÜslupAnlatı
Diğer adı: Biçem

Yazarın sözcük, cümle, ritim ve anlatım tercihlerinden doğan kendine özgü söyleyiş.

Bir örnek

Kısa cümleler ve gündelik ayrıntılarla kurulan sakin bir anlatım.

ÜstkurmacaAnlatı

Bir metnin kendi kurmaca oluşunu veya yazılma sürecini görünür kılması.

Üst anlatıcıAnlatı

Farklı anlatıları düzenleyen veya başka anlatıcıların anlatma eylemlerini aktaran üst düzey ses.

ÜtopyaTürler

İdeal kabul edilen bir toplum düzenini kurmaca aracılığıyla tasarlayan eser veya tasarım.

VarsağıGelenekler

Kendine özgü ezgisi ve yiğitçe söyleyişiyle ayırt edilen halk şiiri biçimi.

VaryantGelenekler

Aynı anlatı veya metnin aktarım sırasında ortaya çıkan farklı biçimi.

VezinŞiir

Şiirin ölçüsünü belirleyen düzen; Türk şiirinde başlıca hece ve aruz sistemleriyle kullanılır.

VillanelleŞiir

On dokuz dizede iki ana uyak ve dönüşümlü tekrar dizeleri kullanan şiir biçimi.

VodvilTiyatro

Hafif komedi, yanlış anlamalar ve kimi örneklerde müzikli bölümlerle kurulan sahne türü.

YabancılaştırmaKuram ve akımlar

Alışılmış bir şeyi farklı sunarak otomatik algıyı kırma; tiyatroda eleştirel mesafe kurma tekniği de olabilir.

Yakın okumaKuram ve akımlar

Bir metnin sözcük, imge, ses ve yapı ayrıntılarını dikkatle izleyen okuma yöntemi.

Yan olayAnlatı

Ana olayla ilişkili olmakla birlikte ikinci bir gelişim çizgisi oluşturan olay.

YapısalcılıkKuram ve akımlar

Bir metindeki öğeleri, bağlı oldukları ilişkiler sistemi içinde açıklamaya çalışan yaklaşım.

YapısökümKuram ve akımlar

Bir metnin kurduğu karşıtlıkları ve kendi anlamını zorlayan iç gerilimleri açığa çıkaran okuma yaklaşımı.

Yardımcı kişiAnlatı

Ana gelişime eşlik eden ve başkişinin ilişkilerini veya özelliklerini açan anlatı kişisi.

Yarım uyakŞiir

Dize sonunda tek bir ünsüzün benzeşmesine dayanan uyak.

Yazma eserMetin ve yayın

Elle yazılarak çoğaltılmış veya oluşturulmuş eser.

Yeniden yazımMetin ve yayın

Mevcut bir metni yeni bir bakış, bağlam veya amaçla yeniden oluşturma.

Yeni EleştiriKuram ve akımlar

Metni yakın okumayla, iç ilişkileri ve dilsel gerilimleri üzerinden inceleyen eleştiri anlayışı.

Yeni tarihselcilikKuram ve akımlar

Edebî metinleri, dönemin farklı söylem ve güç ilişkileriyle karşılıklı etkileşim içinde okuyan yaklaşım.

YinelemeSöz sanatları
Diğer adı: Tekrir

Bir sözcük ya da söz öbeğini etkiyi güçlendirmek için tekrar etme.

Bir örnek

Bekledim; sabahı bekledim, sesi bekledim, seni bekledim.

YorumbilimKuram ve akımlar

Metinlerin anlaşılması ve yorumlanmasının ilkelerini araştıran alan.

Yuvarlak karakterAnlatı

Birden çok yönü, çelişkileri ve karmaşık iç dünyasıyla geliştirilen kurmaca kişi.

Yüksek fanteziTürler

Kendine özgü kuralları ve tarihi olan başka bir dünyada geçen fantastik anlatı.

ZahitGelenekler

Klasik şiirde çoğu kez dünyadan el çekmiş veya katı dindarlığı temsil eden karşıt kişi tipi.

ZamanAnlatı

Olayların geçtiği dönem ve süre ile bunların anlatı içindeki sıralanışı.

Bir örnek

Bir öykünün tek bir akşamda geçip yıllar öncesine uzanması.

Zamansal eksiltiAnlatı

Öyküde geçen bir sürenin anlatımda atlanması.

Zengin uyakŞiir

Dize sonlarında üç veya daha fazla sesin benzeşmesiyle oluşan uyak.

ZihafŞiir

Aruzda aslında uzun olan bir hecenin kısa okunması.

Zincirlemeli masalGelenekler

Birbirini tekrarlarla izleyen ve önceki bölümlere eklenerek büyüyen olaylardan oluşan masal.

Tanımlar bu site için kısa ve özgün olarak hazırlanmıştır. Bazı maddelerde örnekler bulunur.
Ek okuma: TDK Sözlükleri ↗ · Paylaşılan edebiyat terimleri sözlüğü ↗

Yeni yazılarda buluşalım.

Biraz durmak, okumak ve düşünmek için. Yeni yazılar e-posta kutunuzda.

Bülten hazırlık aşamasında. Şu anda e-posta adresi kaydedilmiyor.